Weinig enthousiasme voor nieuw afvalpreventieprogramma
Voorkomen is beter dan genezen, luidt de bekende spreuk. Ook op de R-ladder is dat zo. Wat zegt het dan dat er zo weinig reacties zijn op het nieuwe afvalpreventieprogramma, ondanks het succes van het vorige APP?
Nederland heeft onlangs het afvalpreventieprogramma (APP) geactualiseerd. Europese lidstaten hebben allemaal een APP nodig, zodat duidelijk is welke afvalpreventiemaatregelen een land neemt. Het vorige APP gold voor de periode 2020-2026. Stakeholders kunnen nog tot 26 juli reageren via een online consultatie. Vooralsnog zijn er echter slechts twee openbare reacties verschenen, van de NVRD en van Stichting Zero Waste Nederland.
Volgens de NVRD geeft het APP in de huidige vorm te weinig richting om de Nederlandse afvalberg echt te verminderen. Naast gemeenten en publieke bedrijven, die lokaal steeds meer stappen zetten, zijn ook landelijke maatregelen nodig om echt impact te maken. Bovenaan de prioriteitenlijst van de NVRD staat dan ook een landelijke preventiedoelstelling voor huishoudelijk afval binnen het programma Vang-HHA, verankerd in het Nationaal Programma Circulaire Economie (NPCE). Deze doelstelling moet concreet en meetbaar zijn, en gemeenten moeten ook een passend uitvoeringsbudget krijgen.
In het kader van ecodesign vraagt de NVRD daarnaast om stevige ontwerpeisen, modulariteit, verlenging van levensduur en een koppeling aan UPV-tariefdifferentiatie. Een verschuiving van belasting op arbeid naar belasting op nieuwe grondstoffen kan verder circulair ondernemerschap stimuleren. Staatssecretaris Eerenberg van Financiën gaf tijdens het CE-debat onlangs aan dit een “interessante gedachtegang” te vinden. Tot slot benadrukt de NVRD dat preventie expliciet moet worden opgenomen in alle UPV-regelingen, met duidelijke doelstellingen, prikkels voor hergebruik en verantwoordelijkheid voor producten die in het restafval belanden.
Zero Waste Nederland
Stichting ZWN benadrukt in een uitgebreide reactie dat afvalpreventie een van de meest effectieve manieren is om klimaatverandering, schaarste van grondstoffen, biodiversiteitsverlies en milieuvervuiling tegen te gaan. De milieuorganisatie verwelkomt dan ook het nieuwe concept-APP. Positief voor ZWN is de aandacht voor producentenverantwoordelijkheid, reparatie, hergebruik, circulaire ambachtscentra en het versterken van hogere R-strategieën binnen verschillende beleidsinstrumenten. Ook waardeert de organisatie dat steeds vaker gekeken wordt naar de hele keten, en niet alleen naar afvalverwerking.
Jammer is volgens ZWN wel dat het programma enkel bestaand beleid en bestaande maatregelen beschrijft. Het document mist daardoor richting, terwijl er juist nu behoefte is aan een programma dat richting geeft aan de transitie die nog nodig is. Afvalpreventie vraagt niet alleen om een circulaire economie, maar om een circulaire samenleving, schrijft de milieuorganisatie. Zo’n samenleving kenmerkt zich volgens ZWN onder andere door minder afhankelijkheid van primaire grondstoffen, producten die langer meegaan, delen, lenen, ruilen en repareren als vanzelfsprekende keuzes, hergebruik als sociale norm en welzijn boven voortdurende consumptiegroei.
Afvalpreventie wordt nog steeds vaak benaderd vanuit afval. In het APP staan dan ook waardevolle maatregelen rondom recycling, producentenverantwoordelijkheid en circulair materiaalgebruik. Maar bij een echt succesvol afvalpreventieprogramma zal er juist minder recycling nodig zijn, omdat er minder afval ontstaat. De organisatie adviseert daarom om de R-ladder nadrukkelijker als leidend principe van het gehele programma te positioneren en de hoogste treden (refuse, rethink, reduce en reuse) zichtbaar prioriteit te geven.
