Amsterdam wil meer geld van Verpact voor zwerfafvalproblemen
Ontpopt Amsterdam zich tot Rupsje Nooitgenoeg nu het flink meer geld van Verpact wil voor de aanpassing van prullenbakken? De producentenorganisatie reageert begripvol, maar benadrukt ook dat het niet haar rol is om structureel te investeren in gemeentelijke infrastructuur.
Een opvallend persbericht gisteren van de gemeente Amsterdam. Afvalwethouder Hester van Buren vraagt miljoenen euro’s van Verpact voor het aanpassen van prullenbakken in de stad. De invoering van statiegeld zou de gemeente jaarlijks minimaal 11 miljoen euro kosten. De stad trekt miljoenen toeristen. Veel van hen consumeren op straat en zijn niet bekend met het Nederlandse statiegeldsysteem. Dit leidt tot een enorme hoeveelheid zwerfafval, onder meer door de zoektocht naar statiegeldflesjes en -blikjes. Uitkomsten van testen met een aangepaste prullenbak, ontwikkeld met én gefinancierd door Verpact, laten positieve resultaten zien. Maar de producentenorganisatie wil maar mondjesmaat bijdragen aan de ombouw van de prullenbakken in de stad, klinkt het geërgerd uit het stadhuis.
Amsterdam wil dat afvalbakken in de stad een zelfsluitende deur met magneten krijgen, een robuuster binnenwerk en een recyclevoorziening voor statiegeldflesjes en -blikjes. Een taps toelopende afvalzak zorgt er daarbij voor dat de deur niet open blijft staan. Tijdens een proef in het centrum en Zuid bleef bij 83 procent van de aangepaste bakken de deur gesloten, tegenover slechts 38 procent bij de huidige bakken. Dit model zorgt daarmee niet alleen voor minder zwerfafval, maar maakt mensen ook bewuster van het belang van recycling, menen ze in de hoofdstad.
De gemeente wil deze zomer alvast het binnenwerk van 200 prullenbakken vervangen op drukke plekken, zoals winkelstraten, parken en ov-knooppunten. Het aanpassen van de belangrijkste prullenbakken in de stad kost 8 miljoen euro, boven op de kosten door opengebroken bakken en extra opruimkosten. Verpact wil bijdragen aan de aanpak van de statiegeldproblematiek, maar met het voorlopig toegezegde bedrag kan slechts een klein deel van de benodigde 8.000 prullenbakken worden aangepast. De kosten voor het aanpassen van alle bakken, het extra reinigen van de stad en het herstellen van schade door statiegeldproblematiek lopen op tot tientallen miljoenen euro’s. Maar Verpact kan best wat extra’s missen, meent wethouder Van Buren, verwijzend naar de “enorme zak met geld van aan inkomsten uit niet-geïnd statiegeld”.
Wél hulp, niet onbeperkt
Verpact laat in een reactie weten dat het Amsterdam jaarlijks al 9,4 miljoen euro betaalt voor verpakkingsafval. Van dit bedrag is 4,5 miljoen euro bestemd voor het opruimen van wegwerpplastics, goed voor ongeveer 15 procent van het landelijke budget hiervoor. Daarnaast gaat 4 miljoen euro naar het inzamelen van huishoudelijk verpakkingsafval op basis van nascheiding. Ook investeert Verpact bijna 1 miljoen euro aan de verwerking van verpakkingsafval uit openbare prullenbakken en levert het een extra bijdrage aan innovatie, waaronder dus de ontwikkeling van de nieuwe prullenbakken.
Verpact heeft de ontwikkelkosten voor het nieuwe type prullenbak volledig betaald voor Amsterdam en financiert de eerste 200 exemplaren voor de praktijktest. “We sluiten onze ogen niet voor het issue en denken en werken graag mee aan oplossingen,” zegt directeur Hester Klein Lankhorst. “Maar het is niet de rol van Verpact om structureel te investeren in gemeentelijke infrastructuur.”
Vanwege de zware druk op de openbare ruimte is Verpact bereid eenmalig extra middelen vrij te maken voor een gezamenlijk plan van aanpak met de gemeente. Daarbij wordt ingezet op maatregelen op maat per gebied. “Wat Verpact betreft werken we – naast alles wat al gebeurt – samen aan een aanpak per gebied”, aldus Klein Lankhorst. In Amsterdam zijn inmiddels veertien hotspots aangewezen waar samen met de gemeente oplossingen worden uitgewerkt. Dit maakt onderdeel uit van de Totaalaanpak Statiegeld.
Tegelijkertijd blijft Verpact investeren in statiegeldinname. Sinds begin dit jaar zijn in Amsterdam 76 statiegeldautomaten geplaatst, zeven statiegeldretourshops geopend en tien bulkmachines in gebruik genomen, aangevuld met shop‑in‑shops. Tijdens grote evenementen en festivals zet Verpact bovendien extra inzamelmiddelen en bewustwordingscampagnes in om zwerfafval verder te voorkomen.
Tot slot benadrukt Hester Klein Lankhorst van Verpact bereid te blijven om met de gemeente Amsterdam in gesprek te blijven over aanvullende afspraken, zodat gezamenlijk een effectieve en duurzame aanpak ontstaat voor de problematiek rondom opengebroken prullenbakken in de stad.
Winst van statiegeld
Verpact wijst ook nog maar even op langdurig onafhankelijk onderzoek van zwerfafvalonderzoeker Dirk Groot, ook wel bekend als de Zwerfinator, waaruit blijkt dat statiegeld landelijk – en ook in Amsterdam – aantoonbaar heeft geleid tot minder zwerfafval. Zijn langdurige metingen in de hoofdstad laten zien dat het aantal blikjes op straat daalde van gemiddeld 31,4 per kilometer vóór de invoering van statiegeld naar 11,4 na invoering. In 2024 was dat zelfs nog maar 7,3 blikjes per kilometer: een afname van 78 procent. Daarmee is zwerfafval door drankverpakkingen grotendeels teruggedrongen, ook in de grote steden.
